?????? ???? ???? ??? ????

آقا محمد بیدآبادی
آقامحمد بیدآبادی، (درگذشت ۱۱۹۷ یا این که ۱۱۹۸ق/۱۷۸۳ یا این که ۱۷۸۴م)، حکیم، عارف، متأله و معلم قرن دوازدهم هجری قمری میباشد. شهرتش بیشتر بواسطه سلوک عارفانه و همینطور ترویج دادن حکمت متعالیه ملاصدرا مسجد قبا مشهد میباشد.

او شاگردان فلسفی و عرفانی توانمندی زیرا ملاعلی نوری، محمد ابراهیم کرباسی، سید حسین قزوینی، میرزاابوالقاسم قمی (میرزای قمی) و مولی مهدی نراقی را تربیت کرد. مزار وی در گورستان تخت فولاد اصفهان پر اسم و رسم آدرس مسجد قبا مشهد میباشد.

معرفی
آقا محمد بیدآبادی حکیم متأله، مدرّس و مرشد سلوک بود. پدرش مولی محمد رفیع گیلانی از زهاد و مجتهدان گیلان و مازندران بود که به اصفهان رفت و در محله بیدآباد سکونت کرد. آقامحمد در آنجا متولد شد و شهرتش به منجر اقامت وقت گیر وی در بیدآباد رزرو مسجد قبا مشهد میباشد.[۱]

اساتید
بیدآبادی در حدیث و علم ها نقلی محصل محمدتقی الماسی (درگذشت ۱۱۵۹ق/۱۷۴۶م)، از نوادگان ملامحمدتقی مجلسی بود و از وی اذن قصه داشت.[۲] میرزا محمد اخباری نیشابوری، معاصر وی، از او تحت عنوان حکیم، عارف و محدثی ثقه حافظه می‌نماید.[۳] وی حکمت را نزد ملا اسماعیل خواجویی مازندرانی (درگذشت ۱۱۷۳ق/۱۷۶۰م) و محمدتقی الماسی فرا گرفت.[۴] بعضی احتمال داده‌اند که وی نزد ملاعبدالله حکیم نیز حکمت شماره تلفن مسجد قبا مشهد خوانده باشد.[۵]

مقام علمی و آراء
بیدآبادی با آنکه بجز حکمت صدرالمتألهین، فلسفه مشاء و حکمت اشراق را نیز درس می‌اظهار‌کرد، نقش مهمی در ترویج فلسفۀ ملاصدرا اعمال کرد. تا روزگار وی هنوز حکمت صدرایی به جریان مسلط تبدیل نشده بود و این مدرسه به صورت عمده در سلسله‌ای که با محصل برجستۀ وی، ملاعلی نوری استارت می‌گردد، توسعه و گسترش یافته میباشد.[۶]

مرتضی مطهری درین ارتباط می‌نویسد:

اصولاً التفات ویژه بیدآبادی در جابجایی ارثیه فلسفی ملاصدرا به نسل بعداز خویش میباشد، چون پندار‌های ملاصدرا که بها و عنایت والای آن تا مدتها ناشناخته باقی مانده بود، به همت محصل دارای شهرت بیدآبادی، ملاعلی نوری، به صورت سزاوار‌ای معرفی شوید. براین اساس، بیدآبادی را می‌اقتدار احیاکننده و مروج فلسفه ملاصدرا دانست.[۷]
بیدآبادی در فقه قائل به وجوب نماز آدینه در بعد از ظهر غایب بودن امام مجال (عج) بود، و زیرا در اصفهان نماز آدینه برگزار میشد، برای رعایت مسافت مایحتاج در میان دو نماز آدینه، به روستای رِنان در بلوک ماربین میرفت و در آنجا اقامه نماز آدینه می کرد.[۸] خوانساری[۹] به گزارش مُنیة المرتاد میرزا محمد اخباری، بیدآبادی را در زمره معارضان عقیده اجتهاد و مدافعان عقیده اخباری مذکور میباشد.

معروف میباشد که بیدآبادی در دانش کمیاب نیز دستی داشت. درین باب رساله‌ای به وی نسبت داده، و حکایتهایی نیز نقل کرده‌اند.[۱۰]

زهدوتقوا و پارسایی او
معاش زاهدانه بیدآبادی و حالات وی در پرهیزگاری و سلوک اخلاقی آوازه متعددی داشته میباشد. در این زمینه اوصاف و حکایاتی نقل کرده‌اند، مانند اینکه وی در هیئت ظاهری و در استخراج زندگی به رعایت شئون متعارف وقعی نمی‌بنیان.[۱۱] بیدآبادی به توجهی که حکومت وقت به او میکرد بی‌توجه بود و اموالی را که به ترسیم کادو برای وی می‌فرستادند، نمی‌عهده دار شد او به زهد و تقوا و قناعت در زندگی می کوشید و برای گذراندن زندگی، به زراعت و شَعربافی می‌پرداخت. در قحطی اصفهان، برای همدردی با قحطی زدگان، شش ماه به تناول کردن زردک ناپخته اکتفا کرد.[۱۲]

سلوک عرفانی
بعضی منابع، بیدآبادی را مرید قطب الدین نیریزی (درگذشت ۱۱۷۳ق)، (از پیشوایان سلسله ذهبیه و از رهروان صدرالدین شیرازی) دانسته‌اند.[۱۳] از همین رو بعضی متصوفه، آقامحمد بیدآبادی را بعداز قطب‌الدین نیریزی، قطب سلسه ذهبیه دانسته‌اند.[۱۴] این اتصال موجب کامل شدن سلسله‌ای عرفانی میشود؛ به‌این شکل که صدرالدین کشف کننده دزفولی از روش بیدآبادی به مدرسه نیریزی مرتبط می شود[۱۵] و سید علی شوشتری از پیشوایان سلوک اخلاقی حوزه نجف، با صدرالدین کشف کننده دزفولی مرتبط بوده میباشد و بنابراین محصل وی ملاحسینقلی همدانی و پیروانش تا بعد از ظهر حاضر، به سنت معنوی آقا محمد بیدآبادی متصل میگردند[۱۶] شاخه دیگری از استادان عرفان و خلق و خوی در زمان‌های اخیر به میرزا عبدالجواد شیرازی متصل می شود که بعضی او‌را نیز از شاگردان بیدآبادی شمرده‌اند.[۱۷] همینطور سلسله عرفانی بعضی عارفان متشرع بومی نجف و کربلا، مانند سیداحمد کربلایی، سید مرتضی کشمیری، ملافتحعلی فرمانروا آبادی و سیدمهدی بحرالعلوم به بیدآبادی منتسب گردیده‌اند.[۱۸]

آقا محمد بیدآبادی
آقامحمد بیدآبادی، (درگذشت ۱۱۹۷ یا این که ۱۱۹۸ق/۱۷۸۳ یا این که ۱۷۸۴م)، حکیم، عارف، متأله و معلم قرن دوازدهم هجری قمری میباشد. شهرتش بیشتر بواسطه سلوک عارفانه و همینطور ترویج دادن حکمت متعالیه ملاصدرا مسجد قبا مشهد میباشد.

او شاگردان فلسفی و عرفانی توانمندی زیرا ملاعلی نوری، محمد ابراهیم کرباسی، سید حسین قزوینی، میرزاابوالقاسم قمی (میرزای قمی) و مولی مهدی نراقی را تربیت کرد. مزار وی در گورستان تخت فولاد اصفهان پر اسم و رسم آدرس مسجد قبا مشهد میباشد.

معرفی
آقا محمد بیدآبادی حکیم متأله، مدرّس و مرشد سلوک بود. پدرش مولی محمد رفیع گیلانی از زهاد و مجتهدان گیلان و مازندران بود که به اصفهان رفت و در محله بیدآباد سکونت کرد. آقامحمد در آنجا متولد شد و شهرتش به منجر اقامت وقت گیر وی در بیدآباد رزرو مسجد قبا مشهد میباشد.[۱]

اساتید
بیدآبادی در حدیث و علم ها نقلی محصل محمدتقی الماسی (درگذشت ۱۱۵۹ق/۱۷۴۶م)، از نوادگان ملامحمدتقی مجلسی بود و از وی اذن قصه داشت.[۲] میرزا محمد اخباری نیشابوری، معاصر وی، از او تحت عنوان حکیم، عارف و محدثی ثقه حافظه می‌نماید.[۳] وی حکمت را نزد ملا اسماعیل خواجویی مازندرانی (درگذشت ۱۱۷۳ق/۱۷۶۰م) و محمدتقی الماسی فرا گرفت.[۴] بعضی احتمال داده‌اند که وی نزد ملاعبدالله حکیم نیز حکمت شماره تلفن مسجد قبا مشهد خوانده باشد.[۵]

مقام علمی و آراء
بیدآبادی با آنکه بجز حکمت صدرالمتألهین، فلسفه مشاء و حکمت اشراق را نیز درس می‌اظهار‌کرد، نقش مهمی در ترویج فلسفۀ ملاصدرا اعمال کرد. تا روزگار وی هنوز حکمت صدرایی به جریان مسلط تبدیل نشده بود و این مدرسه به صورت عمده در سلسله‌ای که با محصل برجستۀ وی، ملاعلی نوری استارت می‌گردد، توسعه و گسترش یافته میباشد.[۶]

مرتضی مطهری درین ارتباط می‌نویسد:

اصولاً التفات ویژه بیدآبادی در جابجایی ارثیه فلسفی ملاصدرا به نسل بعداز خویش میباشد، چون پندار‌های ملاصدرا که بها و عنایت والای آن تا مدتها ناشناخته باقی مانده بود، به همت محصل دارای شهرت بیدآبادی، ملاعلی نوری، به صورت سزاوار‌ای معرفی شوید. براین اساس، بیدآبادی را می‌اقتدار احیاکننده و مروج فلسفه ملاصدرا دانست.[۷]
بیدآبادی در فقه قائل به وجوب نماز آدینه در بعد از ظهر غایب بودن امام مجال (عج) بود، و زیرا در اصفهان نماز آدینه برگزار میشد، برای رعایت مسافت مایحتاج در میان دو نماز آدینه، به روستای رِنان در بلوک ماربین میرفت و در آنجا اقامه نماز آدینه می کرد.[۸] خوانساری[۹] به گزارش مُنیة المرتاد میرزا محمد اخباری، بیدآبادی را در زمره معارضان عقیده اجتهاد و مدافعان عقیده اخباری مذکور میباشد.

معروف میباشد که بیدآبادی در دانش کمیاب نیز دستی داشت. درین باب رساله‌ای به وی نسبت داده، و حکایتهایی نیز نقل کرده‌اند.[۱۰]

زهدوتقوا و پارسایی او
معاش زاهدانه بیدآبادی و حالات وی در پرهیزگاری و سلوک اخلاقی آوازه متعددی داشته میباشد. در این زمینه اوصاف و حکایاتی نقل کرده‌اند، مانند اینکه وی در هیئت ظاهری و در استخراج زندگی به رعایت شئون متعارف وقعی نمی‌بنیان.[۱۱] بیدآبادی به توجهی که حکومت وقت به او میکرد بی‌توجه بود و اموالی را که به ترسیم کادو برای وی می‌فرستادند، نمی‌عهده دار شد او به زهد و تقوا و قناعت در زندگی می کوشید و برای گذراندن زندگی، به زراعت و شَعربافی می‌پرداخت. در قحطی اصفهان، برای همدردی با قحطی زدگان، شش ماه به تناول کردن زردک ناپخته اکتفا کرد.[۱۲]

سلوک عرفانی
بعضی منابع، بیدآبادی را مرید قطب الدین نیریزی (درگذشت ۱۱۷۳ق)، (از پیشوایان سلسله ذهبیه و از رهروان صدرالدین شیرازی) دانسته‌اند.[۱۳] از همین رو بعضی متصوفه، آقامحمد بیدآبادی را بعداز قطب‌الدین نیریزی، قطب سلسه ذهبیه دانسته‌اند.[۱۴] این اتصال موجب کامل شدن سلسله‌ای عرفانی میشود؛ به‌این شکل که صدرالدین کشف کننده دزفولی از روش بیدآبادی به مدرسه نیریزی مرتبط می شود[۱۵] و سید علی شوشتری از پیشوایان سلوک اخلاقی حوزه نجف، با صدرالدین کشف کننده دزفولی مرتبط بوده میباشد و بنابراین محصل وی ملاحسینقلی همدانی و پیروانش تا بعد از ظهر حاضر، به سنت معنوی آقا محمد بیدآبادی متصل میگردند[۱۶] شاخه دیگری از استادان عرفان و خلق و خوی در زمان‌های اخیر به میرزا عبدالجواد شیرازی متصل می شود که بعضی او‌را نیز از شاگردان بیدآبادی شمرده‌اند.[۱۷] همینطور سلسله عرفانی بعضی عارفان متشرع بومی نجف و کربلا، مانند سیداحمد کربلایی، سید مرتضی کشمیری، ملافتحعلی فرمانروا آبادی و سیدمهدی بحرالعلوم به بیدآبادی منتسب گردیده‌اند.[۱۸]